نگاه بیماران و کارکنان به محیط بیمارستان میتواند نقش تعیینکنندهای در شناسایی معیارهای کلیدی طراحی ایفا کند و تجربه حضور در این فضاها را شکل دهد. پژوهشهای اخیر نشان میدهند که معماری بیمارستان دیگر صرفاً به ساخت اتاقها و راهروها محدود نیست، بلکه بخشی جداییناپذیر از روند درمان به شمار میرود. از دوران باستان تاکنون، فضاهای درمانی همواره باید حس امنیت، آرامش و کنترل را به بیماران منتقل میکردهاند. مطالعات متعددی ثابت کردهاند که عواملی مانند نور مناسب، رنگهای هماهنگ، حضور طبیعت، فضای باز و طراحی سنجیده میتوانند مدت زمان بستری، سطح اضطراب و میزان رضایت بیماران را تحت تأثیر قرار دهند. این تغییر نگرش باعث شده است تا معماران و متخصصان سلامت بیمارستانها را تنها ساختمان خدماتی ندانند، بلکه فضایی بدانند که توانایی اثرگذاری بر حال بیماران و حتی کارکنان را دارد.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، در کنار این دیدگاه کلی، نمونههای جهانی و تجربیات واقعی نشان دادهاند که طراحی محیطی درست میتواند نقش حمایتی مستقیم داشته باشد. پژوهشها حتی به روشهای سادهای مانند پخش تصاویر آرامشبخش یا قصهگویی برای کودکان به عنوان مداخلات غیر دارویی اشاره کردهاند که سطح اضطراب بیماران را کاهش میدهد. این مطالعات بر اهمیت در نظر گرفتن گروههای مختلف کاربران بیمارستان تأکید دارند. معماری در چنین محیطهایی میتواند مانند یک مربی خاموش عمل کند؛ با هدایت رفتار افراد، استفاده از فضا را راحتتر و بهینهتر کند. بیمارستانها بهطور همزمان تلاقی هنر، فناوری و درمان هستند، بنابراین طراحی آنها باید هم زیبا باشد و هم بر اساس اصول علمی که کیفیت خدمات پزشکی را ارتقا میدهد، اجرا شود. با رشد فناوری و افزایش نیازهای درمانی، توجه به این موضوع بیش از هر زمان دیگری ضروری شده است.
در این راستا، پژوهشی توسط صائمه هادیزاده از گروه مکانیک دانشگاه گیلان، با همکاری دانشگاه علوم پزشکی گیلان و دانشگاه آزاد اسلامی شاهرود انجام شده است. این مطالعه به بررسی دیدگاه بیماران و کارکنان درباره شاخصهای معماری بیمارستان پرداخته و تلاش کرده روشن کند که از نگاه افراد حاضر در محیط درمان، کدام مولفهها بیشترین تأثیر را بر تجربه آنها دارند.
شرکتکنندگان این پژوهش شامل بیماران و کارکنان بیمارستانهای دولتی شهر رشت بودند. پژوهشگران ابتدا با مرور منابع کتابخانهای، عوامل مهم در معماری بیمارستان را استخراج کرده و سپس پرسشنامهای طراحی کردند تا اهمیت هر مولفه بر اساس تجربه واقعی کاربران سنجیده شود. دادههای جمعآوری شده پس از این مرحله وارد تحلیلهای آماری شدند تا مشخص شود کدام ویژگیهای محیطی بیشترین ارزش و تأثیر را دارند.
نتایج تحلیلها نشان داد که از دید کارکنان، مولفههای فضایی مانند حضور طبیعت، رنگ مناسب و چیدمان بهینه فضاها اهمیت بالایی دارند. کارکنان محیطی را کارآمدتر میدانند که طراحی آن نیازهای روزانه و شرایط کاری آنها را لحاظ کرده باشد. این یافتهها نشان میدهد که توجه به طراحی دقیق فضا میتواند عملکرد کارکنان را به شکل محسوسی بهبود دهد و تجربه کاری آنها را مثبتتر کند.
در میان بیماران، اولویتها کمی متفاوت بود. بالاترین امتیاز مربوط به احساس راحتی بود، نشان میدهد که بیماران بیش از هر عامل دیگری به محیطی نیاز دارند که قابل تحمل، آرام و قابل اعتماد باشد. پس از آن، ایمنی به عنوان یکی از مهمترین شاخصها مطرح شد. این نتایج نشان میدهد که طراحی محیط نه تنها از دید علمی اهمیت دارد، بلکه تأثیر واقعی و ملموسی بر تجربه بیمار دارد و میتواند کیفیت حضور او در بیمارستان را ارتقا دهد.
تحلیلهای تکمیلی پژوهش حاکی از آن است که معماری بیمارستان، در صورت اجرا به شکل صحیح، میتواند تجربه بیمار را به طور چشمگیری بهبود دهد. عواملی مانند نور طبیعی، فضاهای سبز، حفظ حریم خصوصی، انعطافپذیری فضا و حتی حضور عناصر هنری، نقش مهمی در کاهش استرس، افزایش رضایت و ارتقای کیفیت خدمات ایفا میکنند. علاوه بر این، معماری میتواند به عنوان یک عنصر آموزشی عمل کند و رفتار و احساسات کاربران را هدایت کند تا استفاده از فضا بهینهتر شود.
بررسی نمونههای بیمارستانی در شهر رشت نشان میدهد که توجه به شاخصهای طراحی در مراکز درمانی ایران نیز ضرورت دارد و میتواند اثرات مثبتی بر سلامت عمومی جامعه داشته باشد. پژوهشگران پیشنهاد میکنند بیمارستانهای آینده باید علاوه بر بهکارگیری فناوریهای نوین، به نیازهای روانی و جسمانی بیماران و کارکنان توجه ویژه داشته باشند تا محیطی ایجاد شود که احساس آرامش و امنیت را تقویت کند.
گفتنی است نتایج این پژوهش در «مجله سلامت و بهداشت» منتشر شده است؛ مجلهای وابسته به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی اردبیل که به چاپ پژوهشهای حوزه سلامت میپردازد و بهویژه تمرکز خود را بر ارتقای کیفیت خدمات درمانی و بهداشتی در ایران قرار داده است. این انتشار، اهمیت توجه به طراحی محیطی بیمارستانها و تأثیر آن بر تجربه بیماران و کارکنان را بار دیگر به جامعه علمی و عموم مردم یادآوری میکند.