ستارهشناسان با بهرهگیری از توان تصویربرداری تلسکوپ فضایی هابل موفق شدهاند تصویری کمسابقه از یکی از بزرگترین و آشفتهترین مناطق تولد سیاره که تاکنون شناسایی شده است، ثبت کنند. این تصویر نمایی بینظیر از یک قرص پیشسیارهای عظیم را نشان میدهد که بهدلیل ساختار خاص و گسترده خود، توجه جامعه علمی را بهشدت جلب کرده است. قرصهای پیشسیارهای محیطهایی هستند که در آنها گاز و غبار بهتدریج متراکم شده و سیارهها شکل میگیرند، اما نمونه مورد مشاهده در این پژوهش از نظر ابعاد و پیچیدگی، فراتر از نمونههای شناختهشده پیشین است. این کشف نهتنها درک ما از مراحل اولیه شکلگیری سیارهها را گسترش میدهد، بلکه نشان میدهد تنوع و پویایی این فرآیندها در کیهان میتواند بسیار بیشتر از برآوردهای قبلی باشد.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، این قرص پیشسیارهای که در تصویر هابل ظاهری شبیه به یک خفاش کیهانی دارد، در فاصلهای حدود هزار سال نوری از زمین واقع شده است. گستره این ساختار عظیم به حدود ۴۰۰ میلیارد کیلومتر میرسد؛ عددی که آن را تقریباً ۴۰ برابر بزرگتر از منظومه شمسی ما تا مرز کمربند کویپر میکند. کمربند کویپر ناحیهای مملو از اجرام یخی و دنبالهدار است که در لبههای منظومه شمسی قرار دارد و مقیاس مناسبی برای درک عظمت این قرص پیشسیارهای به شمار میرود. چنین ابعادی نشان میدهد که محیطهای شکلگیری سیارهها میتوانند در مقیاسهایی بسیار بزرگتر از آنچه در منظومه شمسی تجربه کردهایم، وجود داشته باشند و فرآیندهای متفاوتی را رقم بزنند.
بر اساس گزارش منتشرشده در اسپیس، این قرص پیشسیارهای یک ستاره نوزاد را در مرکز خود جای داده و نام رسمی آن IRAS 23077+6707 است. با این حال، بهدلیل ظاهر خاص و تداعیکنندهاش، لقب غیررسمی اما پرطرفدار چیویتو دراکولا را نیز دریافت کرده است. چیویتو نوعی ساندویچ معروف تهیهشده از استیک گوشت گاو است و این نامگذاری غیرمعمول، باعث شده این جرم کیهانی بیش از پیش در میان پژوهشگران و علاقهمندان به نجوم شناخته شود. البته جذابیت این قرص تنها به نام متفاوت آن محدود نمیشود، بلکه ویژگیهای فیزیکی، ساختار پیچیده و مقیاس عظیم آن، ارزش علمی بالایی را برای مطالعه فرآیندهای بنیادین شکلگیری سیارهها فراهم کرده است.
کریستینا مونش، پژوهشگر مرکز اخترفیزیک هاروارد و اسمیتسونیان و پژوهشگر ارشد این پروژه، تأکید میکند که سطح جزئیاتی که در این تصویر دیده میشود، در مطالعات مربوط به قرصهای پیشسیارهای بسیار نادر است. او توضیح داده است که تصویر جدید هابل نشان میدهد این مهدهای سیارهای میتوانند بسیار فعالتر و آشفتهتر از تصورات پیشین باشند. از دید او، مشاهده این قرص تقریباً از لبه، امکان بررسی لایههای بالایی نازک و همچنین ساختارهای نامتقارن آن را فراهم کرده است؛ ویژگیهایی که بهطور ویژه توجه پژوهشگران را جلب کردهاند و سرنخهای مهمی درباره رفتار دینامیکی گاز و غبار در مراحل اولیه شکلگیری سیارهها ارائه میدهند.
مونش همچنین اشاره میکند که هر دو تلسکوپ فضایی هابل و جیمز وب پیشتر ساختارهای مشابهی را در قرصهای پیشسیارهای دیگر شناسایی کردهاند، اما چیویتو دراکولا از این نظر یک نمونه استثنایی محسوب میشود. این قرص چشماندازی منحصربهفرد در اختیار ستارهشناسان قرار میدهد و به آنها اجازه میدهد زیرساختهای آن را در نور مرئی با سطحی بیسابقه از جزئیات دنبال کنند. چنین قابلیتی باعث شده IRAS 23077+6707 بهعنوان یک آزمایشگاه طبیعی و جدید برای بررسی فرآیند تشکیل سیارهها و شرایط محیطی حاکم بر آن مطرح شود؛ محیطی که میتواند پاسخهای تازهای به پرسشهای قدیمی علم نجوم بدهد.
ظاهر نامتقارن خطوط گاز و غبار در تصویر خیرهکننده هابل نشاندهنده وقوع فرآیندهای دینامیکی فعال درون این قرص پیشسیارهای است. این ناهمگونیها حاکی از آن هستند که ساختار قرص بهتدریج و در اثر تعامل پیچیده با محیط اطراف خود شکل میگیرد. جاشوا بنت لاول، یکی از اعضای گروه پژوهشی، اعلام کرده است که میزان عدم تقارن مشاهدهشده فراتر از انتظار بوده است. به گفته او، هابل امکان مشاهده مستقیم فرآیندهای آشفتهای را فراهم کرده که در زمان شکلگیری سیارههای جدید، قرصها را دگرگون میکنند؛ فرآیندهایی که هنوز بهطور کامل درک نشدهاند اما اکنون میتوان آنها را با رویکردی کاملاً تازه مطالعه کرد.
این قرص پیشسیارهای علاوه بر ارائه تصویری دقیقتر از تولد سیارهها، نمایی احتمالی از شکل منظومه شمسی در حدود ۴.۶ میلیارد سال پیش، البته در مقیاسی بسیار بزرگتر، به نمایش میگذارد. مونش در اینباره میگوید که از نظر تئوری، IRAS 23077+6707 میتواند میزبان یک منظومه سیارهای بسیار گسترده باشد و تشکیل سیارهها در چنین محیط عظیمی ممکن است تفاوتهایی اساسی با نمونههای کوچکتر داشته باشد. با این حال، او تأکید میکند که فرآیندهای بنیادی احتمالاً مشابه هستند. به گفته او، اگرچه در حال حاضر پرسشها بیش از پاسخها هستند، اما این تصاویر جدید نقطه آغازی مهم برای درک چگونگی شکلگیری سیارهها در طول زمان و در محیطهای متنوع کیهانی محسوب میشوند.