در حالیکه جنوبگان همچنان یکی از بکرترین و دستنخوردهترین زیستبومهای زمین بهشمار میآید، روند نگرانکنندهای در حال رقم خوردن است که حیاتوحش این منطقه را بهشدت تهدید میکند. گزارش جدیدی نشان میدهد که جمعیت پنگوئنهای امپراتور، گونهای نمادین و مقاوم در برابر شرایط آبوهوایی شدید، در بازهای ۱۵ ساله (از ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۴) با کاهش ۲۲ درصدی مواجه شده است. این آمار براساس تحلیل تصاویر ماهوارهای توسط سازمان نقشهبرداری جنوبگان بریتانیا (BAS) بهدست آمده است. هرچند این پژوهش تنها بخشی از زیستگاههای جنوبی قاره را شامل میشود ـ از جمله شبهجزیره جنوبگان، دریای ودل و دریای بلینگزهاوزن ـ اما یافتهها زنگ خطری جدی برای وضعیت کلی جمعیت این گونه در سراسر قاره بهصدا درآوردهاند.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، آنچه این دادهها را بهویژه نگرانکننده میسازد، این است که ناحیه بررسیشده در پژوهش حاضر، تقریباً ۳۰ درصد از کل جمعیت پنگوئنهای امپراتور را در خود جای داده است. در حالی که مطالعات پیشین تا سال ۲۰۱۸ حاکی از کاهش ۹.۵ درصدی جمعیت در یک دهه بودند، تحلیلهای جدید شدت چشمگیری در این روند کاهشی را نشان میدهند. این تفاوت فاحش نهتنها حاکی از سرعت گرفتن نابودی زیستگاه این گونه است، بلکه نشانهای از ظهور عوامل جدید و پیشبینینشده در الگوهای اکولوژیک جنوبگان به شمار میرود. چنین روندی حتی از بدبینانهترین پیشبینیهای اقلیمی برای قرن بیستویکم نیز فراتر رفته است.
دکتر پیتر فرتول، کارشناس پایش حیاتوحش از فضا در BAS، در گفتوگویی با IFLScience اظهار داشته که ابعاد دقیق این کاهش جمعیت هنوز مشخص نیست، اما در صورت صحت دادهها، وضعیت پنگوئنهای امپراتور وخیمتر از بدترین سناریوهای پیشبینیشده خواهد بود. به گفته او، تصاویر ماهوارهای با وجود محدودیتهایشان، در حال حاضر دقیقترین و کارآمدترین ابزار برای پایش جمعیت جانوران در مناطق دورافتادهای همچون جنوبگان هستند. این تصاویر نشان دادهاند که روند نابودی یخهای دریایی ـ که نقش حیاتی در چرخه تولیدمثل این پرندگان دارند ـ بهطرزی هشداردهنده تسریع شده است؛ مسألهای که بر بقای بلندمدت این گونه تأثیری فاجعهبار خواهد داشت.
پژوهشگران با استناد به این دادهها هشدار میدهند که کاهش جمعیت پنگوئنهای امپراتور احتمالاً فقط نتیجه از بین رفتن زیستگاههای یخی نیست. به گفته دکتر فیل تریتن، همکار این پژوهش، ممکن است عوامل پنهان و پیچیدهتری در کار باشند که هنوز بهدرستی شناسایی نشدهاند. او تاکید میکند که اگر سرعت تغییرات زیستمحیطی از مدلهای اقلیمی فعلی نیز فراتر رفته باشد، باید به دنبال منشأهای دیگری نیز بود. در عین حال، تریتن هشدار میدهد که بدون مهار انتشار گازهای گلخانهای، امید چندانی به حفظ قابلتوجهی از جمعیت این گونه تا پایان قرن وجود ندارد.
در کنار تهدیدهای ناشی از گرمایش زمین، اکنون عاملی جدید نیز به بحران جنوبگان افزوده شده است: صید صنعتی گسترده و تهاجمی کریلها، که نقش اساسی در زنجیرهی غذایی منطقه دارند. کریلها که بهعنوان منبع غذایی اصلی پنگوئنها، نهنگها، فکها و پرندگان دریایی شناخته میشوند، در سال ۲۰۲۴ با حجمی معادل نیم میلیون تن از آبهای اطراف جنوبگان صید شدهاند؛ آن هم بدون ارزیابی دقیق از تبعات زیستمحیطی این برداشت بیرویه. این روند میتواند ساختار اکولوژیک منطقه را بهطور بنیادین متزلزل کند.
توبی نولان، کارگردان مستند اقیانوس شبکه نشنال جئوگرافیک که با دیوید اتنبرو همکاری داشته، در این خصوص هشدار میدهد که تقریباً کل اکوسیستم جنوبگان بر پایهی کریلها بنا شده است؛ وابستگیای شدید و غیرمعمول که هرگونه اخلال در آن، میتواند اثرات دامنهداری بر جمعیت دیگر گونهها بگذارد. او همچنین اشاره میکند که کشتیهای صنعتی، بهویژه کشتیهای صید ترال، دقیقاً به نواحی تغذیهی گونههای دریایی نفوذ کردهاند، یعنی به همان مکانهایی که پنگوئنها، نهنگها و دیگر جانوران برای زنده ماندن به آن وابستهاند.
انریک سالا، بومشناس دریایی و مشاور علمی همین مستند، این وضعیت را بهوضوح چنین توصیف میکند: «ما عملاً کریل را از دهان نهنگها بیرون میکشیم.» به گفته او، این فعالیتها در یکی از حساسترین و مهمترین مناطق جنوبگان، یعنی شبهجزیرهی جنوبگان متمرکز شدهاند؛ جایی که بارها از سوی اکثریت کشورهای جهان ـ بهجز چین و روسیه پیشنهاد شده تا بهعنوان منطقه حفاظتشده به رسمیت شناخته شود. با این حال، مخالفت دو کشور مذکور مانع تصویب رسمی این پیشنهاد در مجامع بینالمللی شده است.
در پایان، سالا با لحنی هشدارآمیز خاطرنشان میکند که اگر این روند ادامه یابد، احتمال دارد آخرین منطقهی نسبتاً دستنخوردهی سیاره نیز بهزودی قربانی سودجوییهای صنعتی شود. او میگوید: «جنوبگان، آخرین پناهگاه طبیعت وحشی و میراثی مشترک برای کل بشریت است. اما اگر اکنون برای محافظت از آن اقدامی صورت نگیرد، خیلی زود ممکن است آن را برای همیشه از دست بدهیم؛ آن هم نه بهخاطر نیاز بشری، بلکه صرفاً برای سودجویی گروهی خاص.»