علی گزنی، عضو هیأت علمی گروه پژوهشی مدیریت اطلاعات در مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام، با اشاره به پیامدهای محدودیتهای ناشی از تحریمها تأکید کرد که این شرایط بهطور مستقیم بر میزان رویتپذیری مقالات علمی اثر میگذارد و در نتیجه، فرصت دیدهشدن، ارجاع و اثرگذاری جهانی پژوهشها را کاهش میدهد. به گفته او، هرچه دسترسی و مشاهدهپذیری یک مقاله محدودتر شود، احتمال اینکه در چرخه تولید علم جهانی مورد توجه قرار گیرد نیز کمتر خواهد شد. گزنی در عین حال خاطرنشان کرد که تمرکز صرف بر استناد بهعنوان معیار اصلی ارزیابی علم، تصویری ناقص از ارزش واقعی پژوهش ارائه میدهد و لازم است نگاه جامعتری نسبت به کارکردها و پیامدهای علم در سطوح مختلف اتخاذ شود.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، این عضو هیأت علمی با تأکید بر اینکه استناد تنها یکی از اشکال اثرگذاری پژوهش به شمار میرود، اظهار کرد که ارزیابی علم باید فراتر از شمار ارجاعات انجام شود و ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فناورانه را نیز در بر بگیرد. به گفته او، بسیاری از پژوهشها با هدف پاسخگویی به مسائل بومی، نیازهای ملی یا چالشهای منطقهای طراحی میشوند و طبیعتاً ممکن است در مقیاس جهانی بازتاب گستردهای نداشته باشند. با این حال، این موضوع به هیچوجه به معنای کماهمیت بودن آن تحقیقات نیست. گزنی توضیح داد که پژوهشهایی مانند مطالعات مرتبط با اکسیداسیون پیشرفته یا تصفیه آب، حتی اگر با تمرکز بر یک مسئله محلی انجام شوند، میتوانند پیامدهایی در سطوح ملی، منطقهای، بینالمللی و حتی تجاری داشته باشند.
وی در ادامه به مفهوم اثرگذاری اجتماعی و اقتصادی علم پرداخت و نمونههایی از این نوع تأثیر را تشریح کرد. به گفته گزنی، گاهی یک عضو هیأت علمی دانشگاه با اتکا به نتایج پژوهشهای خود، اقدام عملی مشخصی در جامعه انجام میدهد؛ برای مثال، تأسیس یک نهاد تخصصی یا بنیاد علمی که به بهبود شرایط زندگی یک گروه اجتماعی کمک میکند. در چنین مواردی، دانش تولیدشده مستقیماً به ارتقای آموزش، سلامت یا ایجاد مزیتهای اجتماعی منجر میشود. از سوی دیگر، اثرگذاری اقتصادی و تجاری نیز زمانی مطرح است که نتایج پژوهش بتواند به نوآوری، توسعه فناوری یا تقویت اقتصاد کشور کمک کند. این شاخصها در کنار استناد، تصویری چندبعدی از اثرگذاری علم ارائه میدهند.
گزنی با تأکید بر اینکه هیچیک از این شاخصها در تعارض با یکدیگر نیستند، تصریح کرد که ارزیابی جامع پژوهش تنها با در نظر گرفتن مجموعهای از معیارها امکانپذیر است. وی در پاسخ به پرسشی درباره نقش تحریمها در کاهش دیدهشدن مقالات علمی گفت که در عمل، این محدودیتها گاه فرآیند انتشار و دسترسی به پژوهشها را با مشکل مواجه میکنند و همین مسئله به کاهش احتمال استناد منجر میشود. او راهکار مقابله با این وضعیت را تقویت رویتپذیری دانست و افزود استفاده هدفمند از شبکههای اجتماعی علمی، رسانههای خبری تخصصی و پروتکلهای اطلاعرسانی علمی میتواند به دیدهشدن بهتر مقالات، پژوهشگران و دانشگاهها کمک کند و مسیر تعامل و پیشرفت علمی را حتی در شرایط محدود ادامهپذیر سازد.