مدیر پارکها، مراکز رشد و مراکز نوآوری جهاددانشگاهی با اشاره به اهداف برگزاری نخستین رویداد ملی منتورینگ، اعلام کرد که این رویداد با تمرکز بر ایجاد ارتباط مؤثر میان منتورهای فعال در ۲۴ استان کشور طراحی شده است. به گفته او، انتقال تجربههای متنوع، عملیاتی و بومی منتورها از مهمترین دستاوردهای مورد انتظار این برنامه ملی است. این رویداد تلاش دارد شبکهای از دانش و تجربه را شکل دهد که بتواند بهصورت منسجم در خدمت توسعه اکوسیستم نوآوری کشور قرار گیرد. ارتباط میان منتورها نهتنها موجب همافزایی ظرفیتها میشود، بلکه به استانداردسازی مسیرهای منتورینگ و افزایش کیفیت حمایت از استارتآپها نیز کمک میکند. از نگاه برگزارکنندگان، منتورینگ زمانی اثربخش خواهد بود که بهصورت شبکهای و نه جزیرهای اجرا شود.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، سمیه قربانی، مدیر پارکها، مراکز رشد و مراکز نوآوری جهاددانشگاهی، به بررسی چالشهای پیشروی کارآفرینان جوان در اکوسیستم نوآوری کشور پرداخت. او مهمترین مشکل فعلی استارتآپها را کمبود نیروی انسانی کارآمد دانست؛ نیرویی که هم از تخصص حرفهای برخوردار باشد و هم تعهد سازمانی لازم را داشته باشد. قربانی تأکید کرد که بسیاری از تیمهای نوپا اگرچه ایدههای نوآورانه دارند، اما در مرحله اجرا و توسعه، به دلیل ضعف منابع انسانی با مشکلات جدی مواجه میشوند. این مسئله بهویژه در حوزه فناوریهای پیشرفته، که نیازمند نیروهای متخصص و چندمهارتی است، نمود بیشتری دارد و میتواند روند رشد یک کسبوکار نوپا را بهطور کامل متوقف کند.
وی با اشاره به تأثیر مستقیم مهاجرت نخبگان بر وضعیت منابع انسانی استارتآپها، افزود که در سالهای اخیر خروج نیروهای متخصص آسیب قابلتوجهی به تیمهای فناور وارد کرده است. به گفته قربانی، بسیاری از تیمهایی که بهصورت میدانی فعالیت آنها را دنبال کرده، اعضای کلیدی خود را از دست دادهاند و در فرآیند جایگزینی این افراد با چالشهای جدی مواجه شدهاند. از نگاه او، مسئله فقط جایگزینی یک فرد نیست، بلکه از دست رفتن تجربه، دانش ضمنی و حافظه سازمانی است که در طول زمان شکل گرفته است. این وضعیت موجب میشود تیمها ناچار شوند بخشی از مسیر طیشده را دوباره از ابتدا آغاز کنند که این امر هزینه زمانی، مالی و حتی اعتباری سنگینی به آنها تحمیل میکند.
قربانی در ادامه، نبود نظام مدیریت دانش را یکی از چالشهای پنهان اما بسیار تعیینکننده در شرکتهای نوپا و حتی برخی سازمانهای بزرگ دانست. او توضیح داد که بسیاری از مجموعهها فاقد ساختاری مشخص برای مستندسازی فرآیندها، تجربیات و دانش عملیاتی هستند. در چنین شرایطی، خروج یک نیروی کلیدی به معنای خروج بخش قابلتوجهی از دانش سازمان است. این خلأ باعث میشود شرکتها در مواجهه با تغییرات نیروی انسانی دچار سردرگمی شوند و ناچار شوند مسیرهای آزمودهشده را دوباره طی کنند. به گفته او، این مسئله علاوه بر افزایش هزینهها، میتواند منجر به از دست رفتن فرصتهای بازار و کاهش توان رقابتی استارتآپها شود.
مدیر پارکها و مراکز نوآوری جهاددانشگاهی با تأکید بر تغییر اولویت چالشهای استارتآپی طی سالهای اخیر اظهار کرد که امروز مهمترین دغدغه اکوسیستم نوآوری، نیروی انسانی توانمند است. او تصریح کرد که اگر چند سال پیش این پرسش مطرح میشد، تأمین مالی در صدر مشکلات قرار میگرفت، اما اکنون نهادها، صندوقها و سازمانهای متعددی برای حمایت مالی از استارتآپها وجود دارند. در مقابل، دسترسی به نیروی متخصص، متعهد و ماندگار به مسئلهای پیچیده تبدیل شده است. قربانی معتقد است که بدون حل این چالش، حتی دسترسی به منابع مالی نیز نمیتواند تضمینکننده موفقیت کسبوکارهای نوپا باشد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به تجربههای موفق منتورینگ در پارکهای علم و فناوری اشاره کرد و گفت که در کنار نمونههای ناموفق، طی دو دهه فعالیت در اکوسیستم فناوری، نمونههای موفق بسیاری وجود داشته است. به گفته او، در این موارد، استارتآپها با بهرهگیری از منتورینگ هدفمند و تسهیلگری تخصصی توانستهاند مسیر رشد را با خطای کمتر و سرعت بیشتر طی کنند. قربانی تأکید کرد که منتورینگ زمانی اثربخش است که بر اساس نیاز واقعی تیمها طراحی شود و منتورها شناخت دقیقی از فضای کسبوکار، مقررات و چالشهای عملیاتی داشته باشند. این تجربهها نشان میدهد که نقش منتور فراتر از مشاوره سطحی است.
او با اشاره به چالشهای خاص استارتآپهای حوزه سلامت توضیح داد که بخش زیادی از مشکلات این تیمها به فرآیندهای پیچیده اخذ مجوز از نهادهایی مانند اداره کل تجهیزات پزشکی و سازمان غذا و دارو بازمیگردد. قربانی تأکید کرد که تدوین اسناد فنی باید از ابتدای شکلگیری ایده آغاز شود، در حالی که بسیاری از تیمها بدون آگاهی وارد مسیر توسعه میشوند. این تیمها پس از صرف ماهها زمان و هزینه، متوجه میشوند که مستندات باید از ابتدا در قالبها و چارچوبهای مشخص تهیه میشد. این مسئله میتواند پروژه را با تأخیرهای جدی یا حتی شکست مواجه کند.
قربانی نقش منتورها را در کاهش ریسکهای اداری و اجرایی بسیار مهم دانست و تصریح کرد که یکی از مؤثرترین کمکها به استارتآپها، همراهی در تدوین اسناد و طراحی مسیر اخذ مجوز از ابتدای فعالیت است. او تأکید کرد که این موضوع محدود به حوزه سلامت نیست و تقریباً تمامی محصولات و خدمات فناورانه برای ورود به بازار نیازمند دریافت مجوزهای مختلف هستند. از نگاه او، وظیفه منتورها، کارگزاران منتورینگ و مراکز رشد این است که این مسیرها را بهصورت شفاف و مرحلهبهمرحله برای تیمهای نوپا تشریح کنند تا ریسک کسبوکار کاهش یابد و توسعه با اطمینان بیشتری دنبال شود.
وی با تأکید بر نقش کلیدی منتورینگ در توسعه اکوسیستم فناوری گفت که بدون حضور منتورهای توانمند، رشد پایدار این اکوسیستم عملاً امکانپذیر نیست. قربانی تصریح کرد که منتورینگ در دنیای امروز یک ابزار جانبی نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است. چالشهای اکوسیستم نوآوری تنها به مسائل فنی محدود نمیشود و حوزههایی مانند حقوقی، مالکیت فکری، ورود به بازار، توسعه محصول، مدیریت منابع انسانی و ساختار مالی را نیز دربرمیگیرد. در چنین فضایی، منتور با تجربه عملیاتی و نگاه راهبردی میتواند نقش تعیینکنندهای در موفقیت یا شکست یک استارتآپ ایفا کند.
مدیر پارکها و مراکز نوآوری جهاددانشگاهی در ادامه به تفاوت میان منتورینگ و کوچینگ پرداخت و توضیح داد که این دو مفهوم اگرچه مکمل یکدیگرند، اما کارکرد یکسانی ندارند. به گفته او، منتور فردی باتجربه در یک حوزه مشخص است که دانش تخصصی، تجربه عملی و شبکه ارتباطی خود را در اختیار کارآفرین قرار میدهد و در مواردی حتی در تصمیمگیریهای تخصصی کنار تیم قرار میگیرد. در مقابل، کوچ الزاماً تجربه تخصصی در آن حوزه ندارد و با مهارت پرسشگری و تحلیل، به افزایش خودآگاهی کارآفرین کمک میکند. این تفاوت، مرز میان ارائه راهحل و کمک به کشف راهحل را مشخص میکند.
قربانی منتور را شریک فکری مسیر استارتآپ دانست و گفت که منتورینگ ترکیبی از تجربه، شبکه ارتباطی و توان راهبری است. او تأکید کرد که منتورها میتوانند نقاط کور مسیر را شناسایی کرده و از تکرار اشتباهات پرهزینه جلوگیری کنند. در اکوسیستم فناوری ایران، که محدودیتهای اقتصادی و ساختاری میتواند هر خطا را به بحرانی جدی تبدیل کند، ارزش منتورینگ دوچندان میشود. به گفته او، تیمهایی که از همراهی منتورهای آگاه و مسئولیتپذیر بهرهمند هستند، در توسعه محصول، مدیریت بحران و ورود به بازار عملکرد موفقتری دارند.
وی در ادامه، منتورینگ را زیرساخت کمتر دیدهشده توسعه نوآوری توصیف کرد و گفت که اگرچه زیرساختهای فیزیکی مانند آزمایشگاهها و مراکز رشد اهمیت دارند، اما هسته اصلی توسعه نوآوری، انتقال دانش و تجربه است. قربانی تأکید کرد که شکلگیری شبکهای منسجم از منتورهای حرفهای و متعهد میتواند سرمایه دانشی پراکنده را به جریانی قدرتمند تبدیل کند. از نگاه او، منتورها صرفاً مشاور نیستند، بلکه سرمایه انسانی و دانشی اکوسیستم محسوب میشوند و تقویت شبکه ملی منتورینگ میتواند شتاب رشد نوآوری را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
قربانی با اشاره به ضرورت بهرهگیری از نوآوری باز در صنایع سنتی گفت که بخش قابلتوجهی از اقتصاد کشور همچنان بر پایه صنایع سنتی است و شرکتهای دانشبنیان سهم محدودی دارند. او توضیح داد که ارزش واقعی شرکتهای فناور زمانی آشکار میشود که صنایع سنتی برای حل چالشهای خود به تحقیق و توسعه نیاز پیدا میکنند. حرکت به سمت نوآوری باز، با مشارکت واحدهای فناور و هدایت منتورهای کسبوکار، میتواند هم هزینه صنایع را کاهش دهد و هم فرصتهای جدیدی برای استارتآپها ایجاد کند.
در بخش پایانی، قربانی با اشاره به نخستین رویداد توانمندسازی شبکه منتورینگ ملی، هدف اصلی آن را شبکهسازی میان منتورهای سراسر کشور عنوان کرد. او گفت که حضور منتورهایی از ۲۴ استان با سطوح متفاوت فناوری و صنعت، فرصتی ارزشمند برای تبادل تجربه و شکلگیری همکاریهای جدید است. قربانی همچنین به کارآفرینان جوان توصیه کرد که نگاه بینالمللی داشته باشند و مرزهای ذهنی را کنار بگذارند. به باور او، با همراهی منتورها و اعتمادبهنفس کارآفرینان، عبور از موانع داخلی و حضور در بازارهای جهانی کاملاً دستیافتنی است.