در سالهای اخیر، عمل جراحی سزارین به یکی از رایجترین روشهای زایمان در سراسر جهان تبدیل شده است. با وجود آنکه این جراحی به طور کلی ایمن و کمخطر به شمار میرود، اما میتواند عوارضی به همراه داشته باشد که روند بهبود مادر را طولانیتر و دشوارتر میسازد. یکی از مشکلات شایع پس از سزارین، بروز اختلال در حرکات طبیعی روده است؛ حالتی که در علم پزشکی به نام ایلئوس بعد از عمل شناخته میشود. این عارضه به دلیل توقف موقت فعالیت روده ایجاد شده و باعث بروز علائمی مانند نفخ، درد شکم، تهوع، استفراغ و تأخیر در آغاز تغذیه خوراکی میشود. در صورت تأخیر در بازگشت عملکرد طبیعی روده، بیمار دیرتر قادر به هضم غذا و بازگشت به وضعیت عادی خواهد بود و در نتیجه، مدت بستری در بیمارستان افزایش مییابد.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، پژوهشهای متعددی در جستوجوی روشهایی برای کاهش مدت زمان بازگشت فعالیت روده پس از جراحی انجام شدهاند. نتایج برخی مطالعات نشان دادهاند که آغاز زودهنگام تحرک بدنی یا شروع سریعتر تغذیه خوراکی میتواند به تسریع این روند کمک کند. با این حال، این روشها همواره برای همه بیماران قابل تحمل نیستند و در برخی موارد تأثیر کافی ندارند. از همین رو، یافتن راهکارهایی سادهتر، کمهزینهتر و سازگارتر با شرایط بیماران اهمیت ویژهای دارد. یکی از ایدههای مطرحشده در سالهای اخیر، استفاده از تحریک دهانی از طریق جویدن آدامس یا نوشیدن قهوه است. این اقدامات که به عنوان نوعی «تغذیه کاذب» شناخته میشوند، میتوانند سیستم گوارش را به فعالیت دوباره ترغیب کنند و مکانیسمهای عصبی مرتبط با شروع هضم را فعال سازند.
در همین راستا، ژینوس قمیصی، محقق گروه زنان و زایمان بیمارستان علوی وابسته به دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، به همراه سه تن از همکاران خود پژوهشی را به منظور بررسی اثربخشی دو روش ساده یعنی جویدن آدامس و نوشیدن قهوه بر بازگشت فعالیت رودهای پس از عمل سزارین انجام دادهاند. هدف این تحقیق، مقایسه میزان تأثیر این دو روش با مراقبتهای رایج پس از جراحی بوده است تا مشخص شود کدام یک میتواند نقش مؤثرتری در بهبود سریعتر عملکرد دستگاه گوارش ایفا کند. این بررسی در پی آن است که شواهد علمی کافی برای توصیه به استفاده از چنین روشهایی در بیمارستانها فراهم کند.
این مطالعه بر روی ۱۵۰ زن نخستزا که در سال ۱۴۰۲ در بیمارستان علوی اردبیل تحت عمل سزارین قرار گرفته بودند، انجام شد. شرکتکنندگان به سه گروه مساوی تقسیم شدند: گروه نخست پس از عمل آدامس سقز بدون قند میجویدند، گروه دوم قهوه بدون کافئین و بدون افزودنی مانند شیر یا شکر مصرف میکردند و گروه سوم صرفاً مراقبتهای معمول پس از جراحی را دریافت کردند. سپس شاخصهایی مانند زمان شنیده شدن نخستین صدای روده، اولین دفع گاز و نخستین اجابت مزاج در هر گروه ثبت و با یکدیگر مقایسه شد تا میزان تأثیرگذاری روشها به طور دقیق سنجیده شود.
نتایج نشان داد که میانگین زمان دفع گاز و مدفوع در افرادی که آدامس یا قهوه مصرف کرده بودند، کمتر از افرادی بود که مراقبتهای معمول دریافت کرده بودند. این کاهش زمان در گروه آدامس محسوستر و چشمگیرتر از سایر گروهها بود. بر اساس تحلیلهای آماری، زنانی که آدامس میجویدند نه تنها زودتر از سایرین به فعالیت طبیعی روده بازگشتند، بلکه نخستین صدای روده در آنها نیز زودتر شنیده شد که نشاندهنده شروع مجدد فعالیت گوارشی است. مقایسه مستقیم میان گروه آدامس و گروه قهوه نیز نشان داد که آدامس تأثیر معنادار بیشتری نسبت به قهوه داشته است.
برخلاف آدامس، مصرف قهوه بدون کافئین در این مطالعه نتوانست به طور معناداری عملکرد روده را نسبت به مراقبتهای معمول بهبود دهد. این یافته نشان میدهد که مکانیسم اثر قهوه بر فعالیت گوارشی هنوز به طور کامل شناخته نشده و نیازمند تحقیقات بیشتری است. در مقابل، جویدن آدامس روشی بسیار ساده، کمهزینه، در دسترس و بدون عارضه است که از طریق تحریک عصب واگ و افزایش ترشح هورمونهای دستگاه گوارش، میتواند فعالیت مجدد رودهها را تسهیل کند و روند بهبود بیماران را تسریع بخشد.
پیش از این نیز مطالعات متعددی بر روی تأثیر جویدن آدامس در بازگشت حرکات رودهای پس از جراحیهای شکمی انجام شده و اثر مثبت آن تأیید شده بود. یافتههای این پژوهش جدید نیز همراستا با نتایج پیشین است و میتواند پشتوانه علمی لازم برای استفاده گستردهتر از این روش در مراکز درمانی را فراهم آورد. در نهایت، نتایج کامل این تحقیق در فصلنامه طب مکمل، وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اراک منتشر شده است؛ نشریهای که به انتشار مقالات علمی در حوزه درمانهای مکمل و جایگزین اختصاص دارد.