رساله دکتری محمد امیرمحمدیپور دولتآباد با عنوان «تغییرات مکانی و زمانی خصوصیات گردوغبار خیابانی و خاکهای شهری استان کرمان و امکانسنجی استفاده از برگ کاج بهعنوان ردیابزیستی»، با راهنمایی حسین خادمی و شمسالله ایوبی و حمایت بنیاد ملی علم ایران (INSF) به انجام رسیده است. این پژوهش که در دانشگاه صنعتی اصفهان و در رشته علوم خاک با گرایش مدیریت منابع خاک و اراضی انجام شده، به بررسی یکی از چالشهای مهم زیستمحیطی کشور در سالهای اخیر پرداخته است؛ پدیدهای که با افزایش شدت خشکسالیها، روزبهروز تأثیر بیشتری بر زندگی ساکنان استان کرمان گذاشته است. این استان اکنون پس از سالها هشدار کارشناسان، وارد مرحله بحرانی خشکسالی شده و طبق آمار، در سال جاری جزو سه استان کشور با کمترین میزان بارندگی بوده است. پیامد این وضعیت، گسترش گسترده گردوغبار در سطح استان است که زندگی روزمره شهروندان را بهشدت تحتتأثیر قرار داده است.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، امیرمحمدیپور در توضیح بیشتر درباره این طرح گفت که استان کرمان بهعنوان پهناورترین استان کشور و دومین منطقه درگیر پدیده گردوغبار، شرایط اقلیمی خاصی دارد. وجود پلایای خشک جازموریان و کویر لوت، به همراه فعالیتهای گسترده معدنی و صنعتی با فناوری پایین، همچون معادن مس سرچشمه، مس شهید باهنر، گلگهر سیرجان، زغالسنگ زرند و کارخانههای سیمان کرمان، از عوامل تشدیدکننده آلودگی گردوغبار در این استان هستند. این ترکیب از عوامل طبیعی و انسانی موجب افزایش غلظت ذرات معلق در هوا شده و در نتیجه، آثار مخربی بر محیط زیست و سلامت انسانها بر جای گذاشته است.
به گفته این پژوهشگر، با توجه به روند روبهافزایش آلودگیهای اتمسفری در کرمان، انجام مطالعات دقیق و همهجانبه در زمینه گردوغبار، ضرورتی اجتنابناپذیر بود. وی تأکید کرد که آلودگی هوا در این استان نهتنها سلامت جامعه را به خطر انداخته، بلکه آثار اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی نیز بهجا گذاشته است. افزایش هزینههای درمانی، مهاجرتهای اقلیمی، و کاهش کیفیت زندگی از جمله پیامدهای مستقیم این پدیده محسوب میشوند. هدف اصلی از انجام این تحقیق، بررسی ویژگیهای فیزیکوشیمیایی، کانیشناسی و مورفولوژیکی ذرات گردوغبار و ارزیابی تأثیر آنها بر محیط زیست و سلامت انسانها بوده است.
امیرمحمدیپور در ادامه افزود که در سالهای اخیر، شهرهای مختلف استان کرمان بهطور مکرر با طوفانهای گردوغبار شدید روبهرو بودهاند و شناخت منشأ این ذرات و ویژگیهای دقیق آنها میتواند نقش مهمی در تدوین برنامههای کنترل و کاهش اثرات مخرب این پدیده ایفا کند. با وجود اهمیت بالای موضوع، تاکنون پژوهشهای جامعی در این زمینه در سطح استان انجام نشده بود و این طرح یکی از نخستین گامها برای پر کردن این خلأ پژوهشی به شمار میرود.
بر اساس گزارش روابطعمومی بنیاد ملی علم ایران، یکی از اهداف کلیدی این تحقیق، بررسی اثر تراکم جمعیتی مناطق شهری بر ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی گردوغبار خیابانی و خاکهای شهری بوده است. علاوه بر آن، در این پژوهش امکان استفاده از برگ درخت کاج بهعنوان ردیاب زیستی برای ارزیابی سطح آلودگی گردوغبار در شهرهای منتخب استان کرمان نیز مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج اولیه این بررسیها نشان داده که برگ کاج میتواند شاخص مناسبی برای برآورد میزان عناصر سنگین موجود در گردوغبار باشد و ابزار کارآمدی در پایش محیط زیست شهری محسوب شود.
این پژوهشگر در پایان خاطرنشان کرد که نتایج حاصل از این مطالعه، امکان شناسایی دقیقتر منشأ آلودگیها و مخاطرات زیستمحیطی را فراهم کرده و به تصمیمگیران و مدیران شهری کمک میکند تا اقدامات مؤثرتری برای مدیریت و کنترل آلودگی هوا اتخاذ کنند. همچنین یافتههای این تحقیق میتواند در بهبود فرآیندهای ارزیابی کیفیت محیط زیست شهری و توسعه راهکارهای پایدار برای کاهش اثرات ناشی از گردوغبار مورد استفاده قرار گیرد.