یک روش درمانی نوین برای سرطان توسعه یافته است که بر پایه ترکیبات شیمیایی طراحی شده تا بتوانند بهطور دقیق از اتصال ژن عامل سرطان به مسیرهای کلیدی مسئول رشد تومور جلوگیری کنند. این فناوری پیشرفته، اکنون وارد اولین آزمایشهای بالینی انسانی شده است و در صورت اثبات ایمنی و اثربخشی، میتواند به یک گزینه درمانی مؤثر برای طیف گستردهای از سرطانها تبدیل شود. ویژگی شاخص این روش، حفظ عملکرد طبیعی سلولهای سالم است، بهطوری که آسیب به بافتهای غیرسرطانی به حداقل برسد و درمان با عوارض جانبی کمتر همراه باشد.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، ژن RAS نقش اساسی در کنترل رشد و تقسیم سلولی دارد، اما جهش در این ژن تقریباً در یک مورد از هر پنج سرطان مشاهده میشود. هنگامی که RAS جهش پیدا میکند، بهطور دائمی فعال میشود و سیگنالهایی را ارسال میکند که سلولها را به سمت رشد و تکثیر سوق میدهند. این وضعیت باعث میشود که رشد تومورها با سرعت بالایی ادامه یابد و از کنترل خارج شود، بهویژه در سرطانهای ریه، پانکراس و روده بزرگ که جهش RAS شایع است.
درون سلول، پروتئین RAS در غشای سلولی مستقر است و بهعنوان نقطه آغازین در زنجیرهای از فرآیندهای سیگنالدهی عمل میکند. تلاش برای خاموش کردن کامل RAS یا آنزیمهایی که فعالیت آن را کنترل میکنند، بسیار دشوار است، زیرا این مسیرها برای عملکرد طبیعی سلول نیز حیاتی هستند. به عنوان مثال، یکی از آنزیمهای مرتبط با RAS به نام PI3K، علاوه بر نقش خود در رشد سلول، در تنظیم قند خون از طریق انسولین نیز نقش دارد. بنابراین مسدود کردن کامل PI3K میتواند منجر به عوارض جانبی جدی مانند افزایش سطح قند خون شود.
پژوهشگران پروژه اخیر، روش غربالگری شیمیایی را با آزمایشهای بیولوژیکی ترکیب کردند تا ترکیباتی را شناسایی کنند که بتوانند از تعامل RAS و PI3K جلوگیری کنند، بدون آنکه عملکرد طبیعی سلول مختل شود. این رویکرد دقیق، امکان هدفگیری مستقیم مسیر سرطان را فراهم میکند و در عین حال خطر بروز عوارض جانبی سیستمیک را کاهش میدهد. به این ترتیب، تمرکز اصلی بر جداسازی مسیرهای رشد سرطانی از عملکردهای حیاتی سلولهای سالم بوده است.
شرکت Vividion Therapeutics موفق به شناسایی مجموعهای از مولکولهای کوچک شد که بهطور دائم به سطح PI3K در نزدیکی محل اتصال طبیعی RAS متصل میشوند. پژوهشگران مؤسسه فرانسیس کریک با استفاده از روشهای پیشرفته، تأیید کردند که این ترکیبات توانایی توقف تعامل RAS و PI3K را دارند، در حالی که عملکردهای دیگر PI3K، از جمله نقش آن در سیگنالدهی انسولین، دستنخورده باقی میمانند. این یافته، گامی مهم در جهت طراحی داروهای هدفمند و کمعوارض برای درمان سرطان محسوب میشود.
این تیم تحقیقاتی، یکی از ترکیبات جدید را در موشهایی با تومورهای ریه دارای جهش RAS آزمایش کرد. نتایج اولیه نشان داد که این درمان رشد تومور را متوقف میکند، در حالی که هیچ نشانهای از افزایش سطح قند خون مشاهده نشد. پژوهشگران همچنین ترکیب این دارو با یک یا دو داروی دیگر که مسیرهای مشابه را هدف میگیرند، بررسی کردند. نتیجه این ترکیب، سرکوب قویتر و طولانیتری از رشد تومور در مقایسه با مصرف هر دارو بهصورت مستقل نشان داد.
در نهایت، این داروی جدید اکنون وارد اولین آزمایش بالینی انسانی شده است. هدف این مرحله، ارزیابی ایمنی و عوارض جانبی دارو در افرادی است که جهشهای RAS و HER2 را دارند. علاوه بر آن، آزمایش بررسی خواهد کرد که آیا استفاده از این درمان در ترکیب با داروهای دیگر که مسیر RAS را هدف میگیرند، اثربخشی بیشتری ایجاد میکند یا خیر. این مرحله از تحقیق، گامی مهم در مسیر تبدیل یک درمان پیشرفته آزمایشگاهی به گزینهای واقعی و قابل استفاده در بالین بیماران سرطانی محسوب میشود.