دانشمندان به تازگی دریافتهاند که طاووسها قادرند از پرهای دم خود پرتوهایی شبیه لیزر با رنگهای سبز و زرد ساطع کنند. بررسیها نشان میدهد ساختارهای نانویی منحصر به فرد موجود در این پرها میتوانند حفرههای نوری تشکیل داده و نور را به شکلی تقویت کنند که پیشتر در دنیای جانوران مشاهده نشده بود. این ویژگی سبب میشود پرهای دم طاووس، به ویژه نواحی رنگارنگ شبیه به چشم، توانایی انتشار پرتوهای باریک و همدوس نور را داشته باشند. بر اساس تحقیقات انجامشده، این ساختارهای بازتابنده کوچک میتوانند نور را متمرکز و به شکلی مشابه لیزر تقویت کنند؛ پدیدهای که تاکنون در قلمرو حیوانات گزارش نشده و یافتهای کاملاً نوین به شمار میرود.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، پژوهشگران دانشگاه پلیتکنیک فلوریدا و دانشگاه ایالتی یانگزتاون، برای بررسی این پدیده، بخشهایی از دم طاووس را با رنگهای ویژه پوشاندند. آنها متوجه شدند که این نواحی پس از رنگآمیزی، الگوهای نوری متفاوتی از خود منتشر میکنند. آزمایشها نشان داد که پرهای دم طاووس قادرند از چندین ناحیه در الگوی چشممانند خود، دو فرکانس متفاوت از نور لیزر را تولید کنند. این دستاورد به عنوان نخستین نمونه از «حفره زیستلیزر» یا بیولیزر در جهان جانوران معرفی شد. تیم تحقیقاتی تأکید کرد که پس از رنگآمیزی و تحریک پرها با یک منبع نور خارجی، پرتوهای باریک لیزر در رنگهای سبز و زرد قابل مشاهده بودند.
در این مطالعه، پژوهشگران رفتار نوری پرزهای آغشته به رنگ در پرهای دم طاووس هندی را تحت شرایط پمپاژ نوری شدید بررسی کردند. آنها با تکرار فرآیند آغشتهکردن بخشهای چشممانند پرها به محلول رنگ و سپس خشککردن آن، دریافتند که این پرها حتی پس از چندین چرخه خیس و خشکشدن، قادر به انتشار مجموعهای پایدار از طول موجهای لیزر هستند. نتایج نشان داد که مشاهده این پدیده به انجام چند مرحله رنگآمیزی متوالی نیاز دارد. همچنین مشخص شد که حتی نواحی خارج از محدوده اصلی رنگ ساختاری نیز در برخی موارد قادر به انتشار لیزر هستند. بیشترین شدت نور لیزر در محدوده رنگ سبز ثبت شد که از میان سایر طول موجها برجستهتر بود.
به گفته دانشمندان، این پدیده نمونهای برجسته از توانایی ساختارهای زیستی پیچیده در تولید «نور همدوس» است؛ نوری که ویژگیهای منظم و فاز یکسان دارد. با وجود این، هنوز دقیقاً مشخص نشده کدام ریزساختارهای پر مسئول تولید لیزر هستند. در جریان آزمایشها، پرهای طاووس پس از جدا شدن از بخشهای اضافی، روی بستری جاذب قرار داده و با رنگهای متداول پوشانده شدند. برخی نمونهها چندین بار رنگآمیزی شدند و پس از خشکشدن، با پالسهای نوری پرقدرت تحریک و انتشار نور آنها اندازهگیری شد.
ناتان داوسون، از دانشگاه پلیتکنیک فلوریدا و یکی از نویسندگان این تحقیق، معتقد است که دانههای پروتئینی یا ساختارهای کوچک مشابه درون پرها ممکن است همانند یک حفره لیزر عمل کنند. برخی کارشناسان نیز بر این باورند که شناسایی لیزر در مواد زیستی میتواند به کشف و دستهبندی ریزساختارهای منظم در آنها کمک کند. این یافتهها در آینده میتواند در حوزههایی چون پزشکی کاربرد داشته باشد؛ به عنوان مثال، ویروسها یا ذرات خارجی خاص با اشکال هندسی ویژه، ممکن است بر اساس توانایی انتشار نور لیزر شناسایی و طبقهبندی شوند.