در نشست تخصصی با محوریت نقش فناوریهای نوین در امنیت غذایی پایدار و افزایش بهرهوری مصرف آب، سیدضیاء نصرتی، مدیرکل دفتر تخصصی کشاورزی و منابع طبیعی جهاددانشگاهی، به چالشهای جدی بخش کشاورزی ایران پرداخت و بر ضرورت کاهش ضایعات کشاورزی تأکید کرد. وی اعلام کرد که بین ۳۰ تا ۴۰ درصد محصولات کشاورزی کشور با وجود مصرف قابل توجه آب، انرژی و هزینههای تولید، به ضایعات تبدیل میشوند؛ موضوعی که مدیریت آن میتواند نقش مهمی در افزایش بهرهوری منابع و ارتقای امنیت غذایی ایفا کند. نصرتی تأکید کرد که جهاددانشگاهی با تحلیل جامع نظام مسائل کشاورزی و منابع طبیعی و تکیه بر اسناد بالادستی، مسیر روشنی برای ارتقای بهرهوری این بخش ترسیم کرده و ظرفیتها و توانمندیهای موجود را ساماندهی کرده است تا بیشترین بهره از امکانات کشور در بخش کشاورزی حاصل شود.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، وی با اشاره به کاهش نگرانکننده سرانه منابع آبی ایران گفت: کشور ما در منطقه خشک و نیمهخشک جهان قرار دارد و تغییرات اقلیمی آثار شدیدی بر منابع آبی کشور وارد کرده است. بررسی روند بلندمدت نشان میدهد که از سال ۱۹۷۰ تاکنون بارشها و حجم آبهای تجدیدپذیر ایران به صورت مستمر کاهش یافته و سرانه آب از حدود ۶۸۰۰ مترمکعب در سال ۱۳۳۵ به حدود ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ مترمکعب در سال ۱۴۰۵ رسیده است. این سطح در آستانه خط قرمز بحران قرار دارد، زیرا کشورهایی با سرانه آب کمتر از هزار مترمکعب در سال در وضعیت بحران آبی محسوب میشوند. پیشبینیها حاکی از آن است که تا سال ۱۴۲۰ سرانه آب ایران به حدود ۹۷۶ مترمکعب خواهد رسید، که نشاندهنده ورود قطعی کشور به وضعیت کمآبی شدید است.
نصرتی به تمرکز جمعیتی و صنعتی در مناطق کمآب کشور نیز اشاره کرد و آن را یک اشتباه استراتژیک دانست. بخش عمده جمعیت، صنایع و فعالیتهای کشاورزی در فلات مرکزی مستقر شدهاند، جایی که کمترین سرانه آب را در کشور داریم. این مسئله نشان میدهد که در توزیع و استقرار فعالیتها مسیر درستی طی نشده و نیاز به بازنگری جدی در سیاستهای توسعه منطقهای وجود دارد. وی همچنین خاطرنشان کرد که کشاورزی بزرگترین مصرفکننده منابع آبی کشور است و حدود ۹۰ درصد آب کشور در این بخش مصرف میشود، در حالی که میانگین جهانی این میزان حدود ۷۲ درصد و در کشورهای اروپایی حدود ۳۰ درصد است. بنابراین اصلاح الگوهای مصرف آب در کشاورزی نقطه آغاز هر اقدام مؤثر در مدیریت منابع آبی است.
وی با تأکید بر پایین بودن بهرهوری در بخش کشاورزی ایران بیان کرد: راندمان آبیاری در کشور تنها حدود ۴۵ درصد است، در حالی که این رقم در کشورهای پیشرفته به ۷۰ درصد میرسد. همچنین بهرهوری تولید محصولات کشاورزی در ایران بهطور میانگین ۱.۵ کیلوگرم به ازای هر مترمکعب آب است، در حالی که در کشورهای توسعهیافته این رقم بیش از ۶ کیلوگرم است. وی به تأثیر اقلیم خشک کشور نیز اشاره کرد و گفت میانگین تعرق در ایران سه برابر میانگین جهانی و میانگین بارش یکسوم سطح جهانی است، که ضرورت توجه ویژه به کشتهای گلخانهای و محیطهای کنترلشده را نشان میدهد.
نصرتی در ادامه به اهداف توسعه کشاورزی گلخانهای اشاره کرد و گفت: بر اساس سند هفتم پیشرفت کشور، تولید محصولات گلخانهای باید از ۳.۵ میلیون تن فعلی به ۱۰ میلیون تن افزایش یابد. دستیابی به این هدف مستلزم تقویت سهبرابری زیرساختها و بهرهگیری حداکثری از فناوریهای نوین کشاورزی است. وی تأکید کرد که گذار از کشاورزی منبعمحور به کشاورزی دانشبنیان، راه عبور از بحران آب و دستیابی به امنیت غذایی پایدار است.
وی با اشاره به وابستگی شدید کشاورزی ایران به منابع آبی گفت: حدود ۹۲ درصد تولیدات کشاورزی کشور به روش آبی و تنها ۸ درصد به صورت دیم تولید میشوند، در حالی که سهم محصولات دیم در جهان حدود ۶۰ درصد است. این وابستگی نشاندهنده آسیبپذیری شدید بخش کشاورزی است و نیازمند بازنگری اساسی در سیاستهای تولید و الگوی کشت کشور است. نصرتی همچنین با بیان میزان بالای ضایعات محصولات کشاورزی افزود: بین ۳۰ تا ۴۰ درصد از تولیدات کشاورزی به ضایعات تبدیل میشوند و کاهش آن میتواند بهطور چشمگیری بهرهوری و فشار بر منابع آب را کاهش دهد.
وی همچنین به سهم پایین کشاورزی در تولید ناخالص داخلی کشور اشاره کرد و گفت: این سهم تنها حدود نیم درصد است، در حالی که این عدد در کشورهای با درآمد متوسط بیش از یک درصد و در کشورهای با درآمد بالا حدود پنج درصد است. این آمار نشاندهنده ناقص بودن زنجیره ارزش کشاورزی ایران است، بهگونهای که بخش عمده تولیدات یا به مصرف داخلی محدود میشود، یا به صورت خام صادر شده و یا در قالب ضایعات از بین میرود. نصرتی خاطرنشان کرد که برنامه هفتم توسعه و سند ملی تحول و امنیت غذایی کشور اهداف روشنی برای بهبود وضعیت کشاورزی تعیین کردهاند، از جمله کاهش سهم مصرف آب کشاورزی، افزایش راندمان آبیاری، کاهش ضایعات و افزایش بهرهوری تولید.
مدیرکل دفتر تخصصی کشاورزی و منابع طبیعی جهاددانشگاهی به اهمیت ارتقای فناوری در کشاورزی تأکید کرد و گفت: فناوریهای فعلی کشاورزی کشور قدیمی و نیازمند بهروزرسانی هستند و توسعه آن بدون پژوهش ممکن نیست. جهاددانشگاهی با ظرفیتهای گسترده خود در ۲۱ استان کشور، شامل ۲۳ واحد سازمانی، ۱۷ گروه پژوهشی و حدود ۲۰۰ عضو هیأت علمی و پژوهشگر، بستر مناسبی برای توسعه فناوری و افزایش بهرهوری کشاورزی فراهم کرده است.
وی از تشکیل شبکه ملی پژوهش و فناوری کشاورزی جهاددانشگاهی خبر داد که حوزههای مختلف کشاورزی، از جمله صنایع غذایی، علوم باغبانی، علوم زیستی و منابع طبیعی، آبزیپروری، دام و گیاهان دارویی و کشاورزی هوشمند را پوشش میدهد. این شبکه با همکاری متخصصان سراسر کشور به تدوین محورهای فعالیت و برنامه سهساله متمرکز بر افزایش بهرهوری آب پرداخته است. در قالب این برنامه، حدود ۱۰۰ طرح پژوهشی و فناورانه اجرا میشود تا فعالیتهای جهاددانشگاهی در جهت افزایش بهرهوری آب و تقویت امنیت غذایی کشور هماهنگ شوند.
نصرتی در پایان به همکاری شبکه پژوهش و فناوری کشاورزی جهاددانشگاهی با وزارت جهاد کشاورزی، سازمان تات، شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی اشاره کرد و گفت: این همکاریها میتواند الگوی توسعهای برای کل بخش کشاورزی کشور باشد. همچنین نشست تخصصی اخیر با حضور نمایندگان سازمان برنامه و بودجه و دستگاههای مرتبط، بر سه محور اصلی آبزیپروری، کشاورزی هوشمند و گیاهان دارویی تمرکز داشت تا نقش فناوریهای نوین در امنیت غذایی پایدار و افزایش بهرهوری مصرف آب بهطور دقیق تبیین شود.