گربهها معمولاً بهعنوان موجوداتی مستقل و خودکفا شناخته میشوند، اما یافتههای علمی جدید نشان میدهد رابطه میان انسان و گربه فراتر از تصور ماست و به فرآیندهای شیمیایی مغز گره خورده است. پژوهشگران دریافتهاند که این ارتباط ویژه، تا حد زیادی تحت تأثیر هورمونی به نام اکسیتوسین قرار دارد؛ همان هورمونی که به «هورمون عشق» معروف است و نقش مهمی در شکلگیری پیوندهای عاطفی ایفا میکند. اکسیتوسین در موقعیتهایی مانند آغوش گرفتن مادر و فرزند یا در آغوش کشیدن دوستان آزاد میشود و احساس اعتماد و محبت را تقویت میکند. مطالعات اخیر نشان دادهاند که همین هورمون در ارتباط میان انسان و گربه نیز فعال میشود و کیفیت رابطه را ارتقا میدهد. این موضوع، نگاه تازهای به رفتار گربهها و میزان نزدیکی عاطفی آنها با صاحبانشان ارائه میدهد.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، اهمیت اکسیتوسین تنها به روابط انسانی محدود نمیشود، بلکه این ماده شیمیایی نقشی حیاتی در کاهش استرس و ایجاد احساس آرامش در انسان و حیوان دارد. در یک آزمایش مشهور در سال ۲۰۰۵ مشخص شد افرادی که اکسیتوسین دریافت کرده بودند، در بازیهای اقتصادی تمایل بیشتری به اعتماد به دیگران نشان میدادند. این هورمون همچنین با کاهش سطح کورتیزول – هورمون استرس – و فعالسازی سیستم عصبی پاراسمپاتیک، باعث ایجاد حس آرامش و حتی بهبود فرآیندهای بدنی مانند هضم میشود. همین اثرات باعث شده است که دانشمندان اکسیتوسین را یکی از مهمترین عوامل شکلدهنده به پیوندهای عاطفی میان انسان و حیوان بدانند.
اگرچه اثر اکسیتوسین در ارتباط انسان و سگ سالهاست که مورد مطالعه قرار گرفته و ثابت شده است، بررسی این فرآیند در گربهها موضوعی تازه و جذاب محسوب میشود. لورا الین پیگات، مدرس ارشد علوم عصبی و بازتوانی عصبی در دانشگاه ساوت بانک لندن، در یادداشتی برای وبسایت کانورسیشن توضیح میدهد که گربهها روشهای ظریفتر و کمتر آشکاری برای نشان دادن محبت دارند. با این حال، صاحبان گربهها اغلب همان احساس گرما، آرامش و کاهش استرس را تجربه میکنند که صاحبان سگها گزارش میدهند. یافتههای علمی اخیر نیز این تجربه را تأیید کرده و نشان دادهاند که ارتباط عاطفی میان انسان و گربه نیز با ترشح اکسیتوسین همراه است.
بهعنوان نمونه، پژوهشی که در سال ۲۰۲۱ در ژاپن انجام شد نشان داد تنها چند دقیقه نوازش گربه کافی است تا سطح اکسیتوسین در بدن صاحبان آنها افزایش پیدا کند. در این تحقیق، شرکتکنندگان با گربههای خود تعامل کوتاهی داشتند و سطح هورمونشان قبل و بعد از این تعامل اندازهگیری شد. نتایج حاکی از آن بود که در زمان نوازش و صحبت آرام با گربه، میزان اکسیتوسین در بزاق افراد افزایش یافته است، در حالی که استراحت بدون حضور گربه چنین تأثیری نداشت. جالبتر آنکه صدای خرخر گربه نیز بهتنهایی میتواند محرک ترشح اکسیتوسین باشد و حتی فشار خون و میزان درد را کاهش دهد.
تحقیقات نشان میدهند که ترشح اکسیتوسین زمانی بیشتر اتفاق میافتد که تماس فیزیکی با گربه داوطلبانه و بدون اجبار باشد. در یک آزمایش ۱۵ دقیقهای، گربههایی که خودشان به سمت صاحبانشان آمده بودند، روی پا مینشستند یا بدنشان را میچسباندند، افزایش سطح اکسیتوسین را تجربه کردند. در مقابل، گربههای مضطرب یا خجالتی که مجبور به نوازش شدند، حتی کاهش سطح این هورمون را نشان دادند. این نتایج نشان میدهد کلید ایجاد پیوند عاطفی با گربه در احترام به فضای شخصی و زبان بدن او نهفته است.
گربهها برخلاف سگها به تماس چشمی مستقیم و طولانی برای برقراری پیوند عاطفی نیاز ندارند و بیشتر از طریق رفتارهای ظریف مانند چشمک آهسته، اعتماد خود را ابراز میکنند. خرخر گربه نیز یکی دیگر از نشانههای مهم ارتباط است و تأثیر مثبتی بر کاهش ضربان قلب و فشار خون انسان دارد. این صدا با فرکانس پایین خود نقش آرامبخش دارد و زمانی که با ترشح اکسیتوسین همراه میشود، احساس امنیت و آرامش دوچندانی ایجاد میکند.
با این حال، پژوهشها نشان میدهند که میزان اکسیتوسین ترشحشده در تعامل میان انسان و سگ معمولاً بالاتر از تعامل انسان و گربه است. در مطالعهای که در سال ۲۰۱۶ انجام شد، سطح اکسیتوسین سگها پس از تنها ۱۰ دقیقه بازی با صاحبانشان ۵۷ درصد افزایش یافت، در حالی که این رقم در گربهها حدود ۱۲ درصد بود. این تفاوت ریشه در تاریخچه تکاملی آنها دارد؛ سگها از دیرباز حیواناتی اجتماعی بودهاند و با زندگی گروهی سازگار شدهاند، در حالی که گربهها عمدتاً شکارچیانی تنها بودهاند. بنابراین بروز محبت در گربهها بیشتر مشروط به احساس امنیت و راحتی است و زمانی رخ میدهد که ارتباطی واقعی و صادقانه شکل گرفته باشد.
اعتماد گربه به صاحب خود یکشبه به دست نمیآید و فرآیندی تدریجی است، اما زمانی که شکل میگیرد، همان هورمونی که روابط عمیق انسانی را تقویت میکند، این پیوند را نیز استحکام میبخشد. به همین دلیل، وقتی گربه شما با یک چشمک آرام از دور به شما سلام میکند یا روی پاهایتان میخوابد و خرخر میکند، در واقع فرآیندی شیمیایی در حال وقوع است که هم برای شما و هم برای او آرامشآفرین است. این لحظات کوچک نشان میدهند که حتی موجودی بهظاهر مستقل و بینیاز مثل گربه نیز قادر است با استفاده از زبان بدن و هورمونهای مغزی، پیوندی عمیق و احساسی با انسان ایجاد کند.