نشستی علمی به مناسبت بزرگداشت علامه محمد واعظزاده خراسانی در دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی برگزار شد. این نشست، مقدمهای برای برگزاری کنگرهای جامع با محوریت بازخوانی اندیشههای این شخصیت برجسته و معرفی رویکردهای نوین او در تحلیل مسائل فقهی، کلامی و اجتماعی بود. هدف اصلی از برگزاری چنین برنامهای، ایجاد فرصتی برای پژوهشگران، استادان و علاقهمندان به علوم دینی و انسانی است تا بتوانند میراث علمی علامه واعظزاده را بررسی و تحلیل کنند و تاثیرات آن را بر مطالعات معاصر درک نمایند.
به گزارش رسانه اخبار فناوری تک فاکس، کنگره بازخوانی اندیشههای علامه واعظزاده خراسانی با حضور جمعی از پژوهشگران و علاقهمندان علوم دینی و انسانی، محیطی فراهم میآورد تا مباحث نظری و کاربردی او در فقه، کلام و علوم اجتماعی به بحث گذاشته شود. محوریت اصلی این کنگره بر تحلیل حیات علمی شیخ طوسی از منظر علامه واعظزاده و همچنین بررسی آثار مهمی مانند موسوعه القرانیه الکبری و المعجم فی فقه لغته القرآن بود. این برنامه فرصتی برای بازاندیشی در مفاهیم کلیدی علوم انسانی و اسلامی فراهم میکند و نشان میدهد که اندیشه علامه تلفیقی از عقلانیت، انصاف علمی، کاربرد عملی و روحیه گفتوگو است.
ویژگی برجسته اندیشههای علامه محمد واعظزاده خراسانی، توجه همزمان به تحلیل دقیق و تفسیر منطقی مسائل فقهی و کلامی است. او با تکیه بر عقلانیت، انصاف علمی و گفتوگوی میانمذهبی، توانسته است آموزههای دینی را با نیازهای روز جامعه پیوند دهد و الگوی مناسبی برای پژوهشگران امروز و تصمیمسازان فرهنگی و صنعتی ارائه دهد. میراث علمی او نه تنها در حوزه نظری، بلکه در کاربردهای عملی نیز الهامبخش است و میتواند راهنمای سیاستگذاریهای فرهنگی و پژوهشی در جهان معاصر باشد.
در جریان این نشست، دکتر صادق واعظزاده، عضو هیات علمی دانشگاه تهران، به بررسی مفهوم صنعت در قرآن بر اساس المعجم علامه واعظزاده خراسانی پرداخت. وی تحول تاریخی و فلسفی مفهوم صنعت را مورد بررسی قرار داد و تأکید کرد که در دنیای معاصر، صنعت معمولاً به تولید کالا یا خدمات اطلاق میشود و به دو دسته سخت و نرم تقسیم میگردد. دکتر واعظزاده با مرور نگرش فیلسوفان اسلامی و متأخر، از جمله ابنسینا، خواجه نصیر، اخوانالصفا، ابنخلدون و ملاصدرا، توضیح داد که صنعت از ابتدا فعالیتی خاص همراه با علم، مهارت و توانایی درونی بوده و تنها پس از انقلاب صنعتی به معنای تولید ماشینی محدود شده است.
وی افزود که بازخوانی تاریخ مفهوم صنعت و پژوهش در چارچوب قرآنی آن، با استفاده از منابع مستند مانند المعجم فی فقه لغة القرآن و سر بلاغته، امکان درک گستردهتر و عمیقتر از صنعت را فراهم میآورد. این پژوهش میتواند در توسعه صنعتی و شاخصسازی برای ارزیابی فعالیتهای صنعتی نقش موثری داشته باشد. همچنین دکتر واعظزاده یادآور شد که واژه صنع در قرآن به معنای ساختن و ایجاد کردن است و شامل تمامی فعالیتهای الهی و انسانی میشود که با هدفمندی، علم، مهارت و دقت انجام میگیرند. این مفهوم هم در حوزه مادی مانند ساخت کشتی نوح و آفرینش کوهها و هم در حوزه معنوی و اجتماعی مانند تربیت، مدیریت، عبادت و رفتار اخلاقی قابل مشاهده است.
به گفته وی، ارزش صنعت در قرآن ذاتی نیست و به نیت و جهتگیری فرد عملکننده وابسته است. این نگاه نشان میدهد که هر فعالیتی، چه مادی و چه معنوی، میتواند خنثی یا ارزشمند باشد و اهمیت آن به انگیزه و کیفیت انجام آن بستگی دارد. بازخوانی این مفاهیم، نه تنها فهم بهتری از مفهوم صنعت فراهم میکند، بلکه الگویی برای تحلیل و ارزیابی فعالیتهای انسانی در حوزههای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی ارائه میدهد.
همچنین دکتر افتخار دانشپور، عضو هیات علمی دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی، مقالهای با عنوان «تبیین ظرفیتهای ارزشمند تقریبی در تحلیل حیات شیخ طوسی در نگاه علامه واعظزاده خراسانی» ارائه کرد. او با تأکید بر اهمیت بازخوانی تاریخ فقه امامیه، توضیح داد که شیخ طوسی یکی از برجستهترین فقهای امامیه در سدههای چهارم و پنجم هجری است و حیات علمی او، الگویی نو برای تاریخنگاری تقریبی و گفتوگوی بینمذهبی فراهم میآورد.
دکتر دانشپور با تحلیل رساله مرحوم واعظزاده خراسانی درباره حیات شیخ طوسی، روش تحلیل گفتمان انتقادی را به عنوان چارچوب نظری معرفی کرد و خاطرنشان ساخت که علامه با بهرهگیری از منابع معتبر شیعه و اهل سنت، روایتی منصفانه و عقلانی ارائه داده است. این رویکرد علاوه بر پاسخ به شبهات تاریخی، ظرفیتهای عقلانی و اخلاقی سنت امامیه را آشکار میکند و الگویی کارآمد برای تاریخنگاری تقریبی در جهان اسلام ارائه میدهد.
وی در ادامه توضیح داد که علامه واعظزاده حیات شیخ طوسی را در سه دوره تاریخی بررسی کرده است: از ولادت تا هجرت به بغداد، از اقامت در بغداد تا هجرت به نجف، و از استقرار در نجف تا وفات. در هر دوره، شبهات و ابهامات تاریخی با استناد به منابع دقیق و رویکردی منصفانه پاسخ داده شده است. این تقسیمبندی، امکان تحلیل منسجم و پاسخگویی هدفمند به مسائل هر دوره را فراهم میآورد و نشاندهنده التزام علامه به اخلاق پژوهش و انصاف علمی است.